AuDHD – co robić, gdy dziecko ma zarówno autyzm, jak i ADHD?

Ostatnio, za sprawą samorzeczników i ich rodziców, coraz częściej mówi się o tym, że objawy ADHD i spektrum autyzmu mogą współwystępować u dzieci, dając AuDHD.

Połączenie obu zaburzeń neurorozwojowych tworzy skomplikowany obraz kliniczny, który bywa trudny do zauważenia. Sprawdź, czy Twoje dziecko może potrzebować podwójnej diagnozy i jak wspierać młodego człowieka w przypadku jej otrzymania.

Czym jest AuDHD? Gdy autyzm i ADHD współwystępują

Czy wiesz, że jeszcze niedawno zakładano, że ADHD i autyzm nie mogą występować jednocześnie? Jeśli dziecko spełniało kryteria jednego z zaburzeń neurorozwojowych, drugie automatycznie wykluczano. Psychiatrzy skupiali się na jednej diagnozie i na jej podstawie planowali ewentualne leczenie.

Niestety, lekarze w pewnym momencie przekonali się, że przyjęte przez nich podejście pomijało pełny obraz funkcjonowania dziecka. Objawy drugiego zaburzenia pozostawały niezauważone lub błędnie interpretowane, przez co nie udawało się ich złagodzić. Dziecko z AuDHD nadal zmagało się z trudnościami, choć otrzymało profesjonalną pomoc – niestety tylko w jednym, a przez to ograniczonym zakresie. Rodzice czuli zaś narastającą frustrację i bezradność, ponieważ wiedzieli, że coś nie „gra”.

Przełom przyniosła dopiero klasyfikacja DSM-5, która zmieniła podejście diagnostyczne. Specjaliści uznali, że ADHD i spektrum autyzmu mogą współwystępować – nową jednostkę psychiatryczną oznaczyli skrótem AuDHD. Przyjęty akronim opisuje podwójny profil neurorozwojowy, który dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych, niezależnie od płci.

Jak częste jest współwystępowanie ADHD i autyzmu?

Z badań wynika, że 20-50% osób z ADHD spełnia również kryteria diagnostyczne dla spektrum autyzmu (ASD). Jednocześnie u 50-70% autystów występują jednocześnie objawy, które pozwalają na postawienie diagnozy ADHD.

W związku z tym, jeśli u Twojego dziecka rozpoznano jedno z wyżej wspomnianych zaburzeń neurorozwojowych, może borykać się również z drugim. Zastanów się nad konsultacją ze specjalistą w sprawie podwójnej diagnozy, zwłaszcza gdy widzisz, że stan Twojej pociechy nie poprawia się, mimo wdrożonych działań. Diagnoza AuDHD może wyznaczyć nowy kierunek postępowania, który jest pełniejszy i lepiej dostosowany do realnych potrzeb dziecka.

ADHD i zaburzenia spektrum autyzmu (ASD) – co warto o nich wiedzieć?

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi dotyczy trudności w regulacji uwagi, impulsów i emocji. Jeśli Twoje dziecko boryka się z ADHD, prawdopodobnie ma problemy z koncentracją, hamowaniem reakcji i nadruchliwością, która może manifestować się na różne sposoby. 

Z kolei, gdy Twoja pociecha jest w spektrum autyzmu, obserwuje się u niej trudności z komunikacją, budowaniem relacji społecznych, stereotypią ruchową i przetwarzaniem bodźców sensorycznych. 

Zarówno ADHD, jak i spektrum autyzmu zalicza się do zaburzeń neurorozwojowych, które towarzyszą człowiekowi przez całe życie. Wbrew obiegowej opinii nie są chorobą, lecz innym sposobem funkcjonowania mózgu.  Można porównać je do oprogramowania Apple w świecie zdominowanym przez system Windows. 

U dziecka z ADHD w spektrum autyzmu obraz objawów klinicznych może być bardziej złożony i niejednoznaczny. Dopiero diagnoza AuDHD pozwala spojrzeć Ci na trudności Twojej pociechy z szerszej perspektywy i lepiej je zrozumieć.

Autyzm i ADHD – dlaczego te zaburzenia często występują razem?

Jedna z najważniejszych hipotez wskazuje na wspólne podłoże genetyczne ASD i ADHD. Osoby z tymi zaburzeniami neurorozwojowymi współdzielą część tych samych wariantów genów, które odpowiadają za rozwój mózgu, regulację uwagi i kontrolę impulsów.

Istnieje też inna teoria, w której akcent kładzie się na podobne zaburzenia w układach neuroprzekaźników – chodzi głównie o dopaminę i noradrenalinę. Ostatnio coraz więcej uwagi poświęca się również znaczeniu acetylocholiny oraz glutaminy. Nieprawidłowości, które występują w obrębie neuroprzekaźnictwa, mogą tłumaczyć trudności w koncentracji i reaktywności u dzieci z ADHD oraz autyzmem. Wiesz już, że oba zaburzenia mogą współwystępować u Twojej pociechy, co wynika ze wspólnej ścieżki neurorozwoju.

Zachęcam Cię również do tego, abyś spojrzał/-a na spektrum autyzmu i ADHD przez pryzmat relacji. Objawy obu zaburzeń są bardzo podobne i charakterystyczne dla osób neuroatypowych. Wiele z nich zmaga się z impulsywnością, dosłownym odczytywaniem komunikatów i nadwrażliwością sensoryczną, co ułatwia im znalezienie wspólnego języka. Co ciekawe, ludzie neurotypowi odbierają ich cechy jako jako trudne i uciążliwe. Sprawia to, że między osobami z ASD i ADHD często pojawia się wzajemne zrozumienie.

W badaniach wykazano, że kobiety z ADHD częściej wiążą się z mężczyznami z ADHD, ASD lub AuDHD niż z partnerami neurotypowymi. Podobną zależność obserwuje się także w przeciwnym kierunku. Taki dobór sprzyja narodzinom dzieci, u których współwystępuje autyzm z ADHD.

Objawy AuDHD u dzieci – jak rozpoznać połączenie ADHD i spektrum autyzmu?

Pewne objawy ADHD występują również przy zaburzeniach ze spektrum autyzmu – zdarza się jednak, że różni je celowość i przyczynowość. Dobrym przykładem jest zabawa długopisem podczas lekcji. Dziecku z ADHD pomaga ona zrealizować potrzebę ruchu, natomiast autyście pozwala obniżyć poziom stresu i uspokoić się w środowisku pełnym bodźców.

Objawy wspólne dla ADHD i autyzmu

Zarówno osoby z ADHD, jak i autyzmem mają trudności z nadwrażliwością sensoryczną, dlatego dźwięk, dotyk czy światło może je przytłaczać. W przypadku obu zaburzeń obserwuje się także problemy z koncentracją, które nie są związane z poziomem inteligencji Twojego dziecka. Neuroatypowi uczniowie częściej borykają się z problemami w szkole, które wynikają z przeciążenia ich układu nerwowego, a nie z braku chęci.

W przypadku osób z autyzmem i ADHD obserwuje się także większą impulsywność oraz problemy z regulacją uwagi. Ich mózg nie potrafi „dzielić” napływających sygnałów na ważne i mało istotne, dlatego reaguje gwałtownie na każdy nowy bodziec. Bardzo często przeciążenie sensoryczne prowadzi do dysregulacji emocjonalnej i wybuchów złości.

Różnice między autyzmem a ADHD

Istnieją jednak wyraźne różnice między ADHD a autyzmem, które wykorzystuje się w diagnostyce. Osoby z nadpobudliwością psychoruchową z deficytem uwagi szukają kontaktu z innymi i inicjują interakcje społeczne. Z kolei dzieci z autyzmem często wolą spotkania z jedną, zaufaną osobą, dlatego stronią od poznawania nowych ludzi.

Poza tym dziecko autystyczne sztywno trzyma się zasad i gorzej znosi zmiany w rytmie dnia, które dają mu przewidywalność w niezrozumiałym świecie. Z kolei osoby z ADHD często nie znoszą rutyny. Na co dzień stawiają na wielozadaniowość – Twoje dziecko może jednocześnie oglądać telewizję i odrabiać zadanie domowe. Młodzi ludzie z ASD wolą natomiast ukończyć jedną czynność, zanim przystąpią do kolejnej. Przywołane różnice pozwalają odróżnić objawy autyzmu od cech ADHD.

Sprzeczne objawy u dzieci z AuDHD – czy mogą one funkcjonować lepiej niż osoby z „czystym” autyzmem?

U dziecka z AuDHD oba wzorce zachowań zaczynają ze sobą konkurować – samorzecznicy często mówią, że w ich umyśle toczą walkę dwa wilki. Zazwyczaj jednak jedno zaburzenie neurorozwojowe okazuje się dominujące. Jeśli u Twojego dziecka silniejsze są objawy ADHD niż autyzmu, może lepiej radzić sobie w interakcjach społecznych i odczytywać złożone komunikaty oparte na metaforze. Impulsywność staje się dla niego paradoksalnym wsparciem w relacjach – podobnie jak potrzeba zmian i eksplorowania świata. Jak widzisz, objawy obu zaburzeń niekiedy bywają trudne do rozróżnienia.

Gdy dostrzegasz u swojego dziecka wewnętrzną sprzeczność potrzeb, rozważ profesjonalną diagnozę AuDHD. Twoja pociecha może z jednej strony pragnąć kontaktu z ludźmi, a jednocześnie szybko męczyć się podczas interakcji z nimi. Zdarza się, że syn czy córka z zapałem zabiera się do testowania nowości, a po chwili tęskni za przewidywalnością. U dorosłych AuDHD, ze względu na swoją sprzeczność, bywa mylnie diagnozowane jako osobowość borderline. Na szczęście u dzieci nie stwierdza się zaburzeń osobowości, aczkolwiek ich nietypowe objawy można niesłusznie powiązać z traumą.

Diagnoza AuDHD – dlaczego rozpoznanie bywa trudne?

Podwójna diagnoza w postaci AuDHD wciąż bywa kwestionowana przez część specjalistów, ponieważ nie każdy psychiatra zna aktualne kryteria zawarte w DSM-5. Niektórzy nadal wykluczają jednoczesne rozpoznanie ADHD i autyzmu, co tworzy realny problem diagnostyczny dla dzieci i ich rodzin.

Być może słyszałeś/-aś już sprzeczne opinie nt. swojego dziecka od różnych ekspertów. Niektórzy jedno rozpoznanie uznali za „wystarczające”, a drugie pominęli, mimo wyraźnych sygnałów. Inni stwierdzili AuDHD, wskazując jednocześnie na konieczność poszerzenia wsparcia terapeutycznego. W pewnym momencie poczułeś/-aś się przytłoczony/-a i zagubiony/-a.

Współwystępowanie ADHD i autyzmu trudno rozpoznać, gdyż wiele objawów jest wspólnych. Problemy z uwagą, regulacją emocji i zachowaniem obserwuje się przy obu zaburzeniach. Na dodatek symptomy zaczynają się przenikać i wzajemnie wzmacniać. ADHD często przyciąga większą uwagę specjalistów, ponieważ jego objawy dominują w gabinecie, skutecznie zakrywając ciche cechy autystyczne.

Niekiedy też wycofanie i rutyna, które są charakterystyczne dla zaburzeń ze spektrum autyzmu, ukrywają nadruchliwość Twojego dziecka. Może ono spokojnie siedzieć w ławce, ponieważ ściśle przestrzega zasady, że nauczycielowi nie wolno przeszkadzać. Niestety, maskowanie w dłuższej perspektywie okazuje się bardzo kosztowne dla Twojej pociechy. Wymaga od niej podejmowania ogromnego wysiłku adaptacyjnego każdego dnia. W związku z tym podwójna diagnoza autyzmu i ADHD może okazać się dla Twojego dziecka ogromnym wsparciem.

Terapia dzieci z AuDHD – jak pomaga najmłodszym?

Twoje dziecko z AuDHD potrzebuje terapii dostosowanej do jego złożonych potrzeb. Podczas psychoterapii nauczy się rozpoznawać swoje emocje i bezpiecznie je regulować. Wypracuje też przydatne nawyki, które ułatwią mu codzienne funkcjonowanie w szkole, domu i środowisku rówieśniczym. Terapeuta pokaże Twojemu dziecku, jak skutecznie komunikować swoje potrzeby, nie naruszając przy tym granic innych osób. Jego wsparcie realnie poprawi jakość życia młodego człowieka i Waszej rodziny. Dobrze przygotowany specjalista stosuje podejście, które jednocześnie uwzględnia spektrum autyzmu i ADHD.

TUS dla dzieci z autyzmem i ADHD

Martwią Cię trudności społeczne, z którymi zmaga się Twoje dziecko? Zapisz je na TUS – trening umiejętności społecznych pomoże mu zrozumieć zasady i intencje innych osób, a przez to zbudować z nimi zdrowe relacje. Podczas spotkań z rówieśnikami młody człowiek uczy się, jak reagować na konflikty w grupie i niejednoznaczne sygnały.

Terapia SI w leczeniu zaburzeń sensorycznych i trening zastępowania agresji

W przypadku, gdy Twoje dziecko ma problemy z integracją sensoryczną, zastanów się nad terapią SI, która pozwala regulować reakcje na bodźce i ruch. Jednocześnie zmniejsza przeciążenie i poprawia koncentrację. Z kolei przy nadmiernej impulsywności swojej pociechy przyjrzyj się TZA. Trening zastępowania agresji pokaże Twojemu dziecku, jak rozwiązywać konflikty bez uciekania się do przemocy słownej, fizycznej czy emocjonalnej.

Leczenie AuDHD – kiedy potrzebna jest farmakoterapia?

Niekiedy psychoterapia wymaga wsparcia farmakologicznego – nie bój się leków przepisanych przez psychiatrę, gdyż zostały dobrze przebadane przed dopuszczeniem do obrotu. Preparaty z metylofenidatem poprawiają uwagę i hamują nadruchliwość u dzieci, dlatego pozwalają uzyskać lepsze wyniki w nauce. Z kolei przy nasilonym lęku, aby usprawnić współpracę z psychoterapeutą, psychiatra niekiedy przepisuje leki uspokajające, np. z hydroksyzyną. Pamiętaj, że farmakoterapia może skutecznie wspierać codzienne funkcjonowanie Twojego dziecka.

Dzieci z AuDHD – FAQ

Czy można mieć jednocześnie ADHD i autyzm?

Tak, oba te zaburzenia mogą występować u jednego dziecka, ponieważ nie wykluczają się, lecz tworzą złożony obraz funkcjonowania. Jeśli podejrzewasz AuDHD, zapisz pociechę na wizytę u specjalisty, który podejmuje się podwójnej diagnozy.

Jak zachowuje się dziecko z AuDHD?

Dzieci z AuDHD często przejawiają sprzeczne potrzeby i reakcje – np. z jednej strony chcą kontaktu, z drugiej szybko się nim męczą. Ich zachowanie bywa zmienne, ale pamiętaj, że nie wynika z ich złej woli.

AuDHD u dziecka – podwójna diagnoza i co dalej?

Po rozpoznaniu zapewnij swojemu dziecku z autyzmem i ADHD indywidualne wsparcie. Prawdopodobnie potrzebuje ono psychoterapii – niekiedy wskazana może okazać się także farmakoterapia. 

Czy TUS jest przeznaczony dla dzieci z AuDHD?

Tak, TUS bywa bardzo pomocny, gdyż wspiera rozwój umiejętności społecznych u dzieci. Pomaga im lepiej rozumieć relacje i reagować w trudnych sytuacjach w sposób powszechnie akceptowany.

Bibliografia

Emich-Widera, E., Kazek, B., Paprocka, J. (red.). (2022). Autyzm u dzieci: wiedza kliniczna (wyd. I). Warszawa: PZWL.

Gutenberg-Piela, A. (2025). Moje dziecko ma ADHD (wyd. I). Warszawa: Wydawnictwo RM.

Lynch, C. (2021). Lęk u dzieci ze spektrum autyzmu: praktyczne porady dla rodziców (A. Kasprzyk, tłum.; wyd. I). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. (Seria: Spektrum).

Musiałowska, D. (2023). Mam ADHD, autyzm i całe spektrum możliwości: psychoporadnik dla kobiet neuroatypowych (wyd. I). Łódź: Feeria Wydawnictwo.

Pflumio, O. (2025). My ludzie w spektrum autyzmu: różnorodni, autentyczni, niezwykli. Kraków: Mando Inside.

Pietrzyk, K. (2023). Autyzm dla początkujących. Szczecin: Wydawnictwo Granda.

Stalka-Jarska, J. (2024). Autyzm. Warszawa: Wydawnictwo RM. (Seria: Żyj Lepiej).