Skip to main content
  • Zaburzenia przetwarzania słuchowego: jak je rozpoznać?
    30.06.2024

    Zaburzenia przetwarzania słuchowego: jak je rozpoznać?

Podczas diagnozy i terapii logopedycznej, kluczowym krokiem zawsze jest rozpoznanie przyczyn zaistniałych trudności w rozwoju mowy. Jeden z istotnych aspektów tego procesu obejmuje wykluczenie wszelkich wad słuchu u dziecka. Często zdarza się, że rodzice informują logopedę o przeprowadzonych wcześniej badaniach, które nie wykazały żadnych nieprawidłowości. Taka informacja jest niezwykle ważna dla specjalisty, szczególnie w kontekście poszukiwania przyczyn problemów komunikacyjnych. Niemniej jednak, prawidłowy wynik standardowego badania słuchu nie zawsze wyklucza obecność zaburzeń przetwarzania słuchowego, znanych szerzej pod nazwą Auditory Processing Disorder (APD).

APD to złożone zaburzenie, które może znacząco wpływać na zdolność dziecka do efektywnego przetwarzania informacji dźwiękowych - mimo, że jego słuch fizjologicznie funkcjonuje prawidłowo. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby specjaliści i rodzice byli świadomi tego problemu, który może być ukryty za pozornie prawidłowymi wynikami badań.

Zaburzenia przetwarzania słuchowego (APD)

Zaburzenia przetwarzania słuchowego (Auditory Processing Disorder, APD) to stan, w którym mózg ma trudności z interpretacją dźwięków, mimo że sama zdolność słyszenia pozostaje nienaruszona.

Osoby z APD mają problem z przetwarzaniem sygnałów dźwiękowych. Mogą one objawiać się trudnościami w rozumieniu mowy, zwłaszcza w hałaśliwym otoczeniu, a także kłopotami z wykonywaniem skomplikowanych poleceń słownych. W praktyce oznacza to, że choć pacjenci słyszą dźwięki, ich mózg nie jest w stanie prawidłowo ich zinterpretować, co prowadzi do zachowań przypominających niedosłuch.

Zaburzenia przetwarzania słuchowego często stają się widoczne u dzieci w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym, kiedy to wymagania stawiane umiejętnościom słuchowym gwałtownie rosną. Osoby z APD mogą mieć trudności w nauce, problemy z koncentracją oraz zrozumieniem mowy nauczycieli w klasie pełnej hałasu. Rozpoznanie tych zaburzeń na wczesnym etapie rozwoju jest kluczowe, ponieważ umożliwia wdrożenie odpowiednich działań terapeutycznych.

Rodzaje APD

Zaburzenia przetwarzania słuchowego (APD) można podzielić na trzy główne kategorie w zależności od ich etiologii:

  • APD rozwojowe (Developmental APD): ten typ APD występuje u dzieci, które mają prawidłową czułość słuchu, ale wykazują objawy trudności w przetwarzaniu dźwięków. Etiologia tego rodzaju zaburzeń jest często nieznana, a objawy mogą utrzymywać się nawet w dorosłym życiu. Dzieci z rozwojowym APD często mają trudności w rozumieniu mowy, szczególnie w hałaśliwym otoczeniu, a także w wykonywaniu złożonych poleceń.
  • APD nabyte (Acquired APD): ten rodzaj APD rozwija się w wyniku wydarzeń, które miały miejsce w okresie płodowym lub wkrótce po narodzinach. Dzieci z nabytym APD mogą mieć problemy z przetwarzaniem słuchowym wynikające z uszkodzeń lub zaburzeń rozwoju centralnego układu nerwowego.
  • APD wtórne (Secondary APD): APD wtórne występuje u dzieci, które wcześniej miały przewlekłe niedosłuchy przewodzeniowe, najczęściej spowodowane zapaleniem ucha środkowego w okresie wczesnego rozwoju. Choć pierwotna przyczyna niedosłuchu może być leczona, wtórne efekty mogą nadal wpływać na zdolność dziecka do przetwarzania dźwięków, objawiając się trudnościami w rozumieniu mowy i problemami z koncentracją w hałaśliwych środowiskach.

Rozpoznanie rodzaju APD jest kluczowe dla opracowania skutecznego planu terapeutycznego, który pomoże dzieciom radzić sobie z trudnościami i poprawić ich zdolności przetwarzania słuchowego. Każdy typ APD wymaga indywidualnego podejścia i zrozumienia specyficznych potrzeb pacjenta.

Skąd biorą się zaburzenia przetwarzania słuchowego?

Zaburzenia przetwarzania słuchowego wynikają z problemów w centralnym układzie nerwowym, które prowadzą do niewłaściwego przetwarzania dźwięków, a nie samego słyszenia. Dlatego, przed postawieniem diagnozy APD, kluczowe jest wykluczenie wszelkich wad słuchu u pacjenta.

Przyczyny APD nie są w pełni zrozumiane, ale zidentyfikowano kilka czynników ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia tego zaburzenia:

Okres prenatalny:

  • Infekcje wirusowe, takie jak cytomegalia i toksoplazmoza.
  • Ekspozycja na substancje toksyczne, w tym alkohol, tytoń i narkotyki.
  • Zatrucia i inne czynniki mogące wpływać na rozwój płodu.

Okres okołoporodowy:

  • Niedotlenienie podczas porodu, urazy mechaniczne.
  • Wcześniactwo oraz wysoki poziom bilirubiny u noworodka.

Okres postnatalny:

  • Przewlekłe zapalenia ucha środkowego.
  • Problemy z migdałkiem gardłowym.
  • Urazy głowy oraz nadmierna stymulacja bodźcami słuchowymi.
  • Genetyczne predyspozycje związane z opóźnionym dojrzewaniem układu nerwowego.

Współczesne społeczeństwo informacyjne, z jego intensywną stymulacją wzrokową i słuchową, może również przyczyniać się do wzrostu liczby przypadków APD. Nadmierne korzystanie z internetu, gier komputerowych oraz telewizji zmienia sposób, w jaki dzieci przyswajają i analizują informacje. Skutkuje to problemami z filtrowaniem i selekcją bodźców, co wpływa na ich zdolność koncentracji. Dodatkowo, ograniczony czas spędzany na bezpośrednich rozmowach z rodziną i rówieśnikami również może negatywnie wpływać na rozwój słuchowy najmłodszych.

Zaburzenia przetwarzania słuchowego | Objawy

Zaburzenia przetwarzania słuchowego (APD) objawiają się różnorodnymi symptomami, które można podzielić na kategorie przedstawione poniżej.

Problemy z nabywaniem kompetencji językowych

Dzieci z APD często doświadczają opóźnień w rozwoju mowy i trudności z lokalizacją źródła dźwięku. Mają kłopoty ze zrozumieniem dłuższych poleceń, zwłaszcza w hałaśliwym otoczeniu lub przy złej akustyce. Zaburzenia mogą również obejmować problemy z prozodią mowy, w tym nieodpowiednią intonację, nadmierną głośność, czy brak płynności wypowiedzi.

Problemy z percepcją słuchową

Osoby z APD często skarżą się na nadmierny hałas lub inne zakłócenia dźwiękowe, co może prowadzić do nadwrażliwości słuchowej, wywołującej lęk i frustrację. Często odczuwają zmęczenie po przebywaniu w głośnym otoczeniu, zwracają uwagę na nieistotne bodźce dźwiękowe i mają trudności z pamięcią słuchową, co utrudnia prowadzenie rozmów oraz naukę poprzez zapamiętywanie informacji. Reagują wolniej na informacje dźwiękowe, potrzebując więcej czasu na ich przetworzenie, mają też problemy z różnicowaniem dźwięków mowy o podobnym brzmieniu, co może prowadzić do błędów w mówieniu i pisaniu.

Problemy z psychosomatyką i zachowaniem

Dzieci z APD często skarżą się na zmęczenie i bóle głowy, są nadruchliwe, agresywne lub nadmiernie wrażliwe i płaczliwe. Mają trudności z organizacją pracy, zapamiętywaniem czynności do wykonania i często odczuwają lęk, szczególnie przy wykonywaniu zadań publicznie. W szkole zazwyczaj wycofują się, szukają cichszych miejsc, mają problemy z koncentracją i niekiedy niską samoocenę.

Trudności związane z nauką

Dzieci z APD łatwo się rozpraszają, mają problemy z koncentracją, tracą wątek wypowiedzi i skupiają się bardziej na głosie nauczyciela, niż na treści przekazu. Mają większe trudności ze zrozumieniem ustnych przekazów niż pisemnych, problemy z wykonywaniem wieloetapowych poleceń oraz z nauką języków obcych i muzyki. Ich koordynacja ruchowa jest obniżona, co widoczne jest podczas zajęć sportowych, a także mają trudności z odtwarzaniem rytmu i sekwencji ruchowych.

Wpływ APD na codzienne funkcjonowanie

Wszystkie te objawy prowadzą do poważnych trudności w codziennym funkcjonowaniu, zwłaszcza w kontekście szkolnym. Dzieci z APD mogą mylić podobne dźwięki, co przekłada się na problemy z czytaniem i pisaniem, a także rozumieniem tekstów czytanych i słuchanych. Trudności w przetwarzaniu słuchowym wpływają również na ich relacje społeczne, powodując, że czują się niekomfortowo w otoczeniu, są zestresowane i mają niską samoocenę. Wszystko to sprawia, że dzieci te wymagają specjalistycznej pomocy i wsparcia, aby mogły skutecznie funkcjonować zarówno w szkole, jak i życiu codziennym.

Zaburzenia przetwarzania słuchowego | Diagnoza

Diagnozowanie zaburzeń przetwarzania słuchowego (APD) jest procesem złożonym, który wymaga zaangażowania specjalistów z różnych dziedzin. Do oceny APD potrzebni są audiolodzy, laryngolodzy, pediatrzy, a także logopedzi, pedagodzy i psycholodzy. Zaburzenia przetwarzania słuchowego można stwierdzić tylko u osób, które mają prawidłowy rozwój intelektualny, normalny słuch potwierdzony badaniem audiometrycznym oraz brak deficytów w zakresie wyższych funkcji poznawczych i językowych.

Diagnozowanie APD jest skomplikowane ze względu na podobieństwo objawów do innych zaburzeń, takich jak ADHD czy dysleksja. Kluczowe jest przeprowadzenie wszechstronnych i dokładnych badań, które pozwolą na precyzyjne określenie problemu i wdrożenie skutecznych strategii terapeutycznych.

Jak pomóc dziecku z APD?

Pomoc dziecku z zaburzeniami przetwarzania słuchowego (APD) wymaga zastosowania różnych strategii, które poprawią jego zdolności komunikacyjne i komfort życia. Przede wszystkim warto zadbać o redukcję hałasu w otoczeniu. Minimalizowanie zbędnych dźwięków w domu ułatwi dziecku zrozumienie mowy. Kiedy mówisz do swojej pociechy, upewnij się, że patrzy na Ciebie - pomoże to jej lepiej zrozumieć komunikat. Możesz również zastosować materiały dźwiękochłonne (dywany, zasłony) aby zmniejszyć echo i hałas w pomieszczeniach.

Komunikując się z dzieckiem, warto używać prostych, krótkich zdań, mówić spokojnie i w wolniejszym tempie. Po każdym poleceniu upewnij się, że dziecko je zrozumiało, zadając pytania kontrolne lub prosząc o powtórzenie. To pomoże uniknąć nieporozumień i wzmocni jego pewność siebie w komunikacji. Ważne jest również zapewnienie dziecku cichego, dobrze oświetlonego miejsca do nauki. Unikaj umieszczania biurka w pobliżu źródeł hałasu, takich jak telewizor czy głośne urządzenia domowe. Dziecko powinno mieć możliwość koncentracji bez rozpraszania uwagi przez dźwięki z otoczenia.

Budowanie pozytywnego poczucia własnej wartości dziecka jest kluczowe. Chwal jego wysiłki i osiągnięcia, zachęcaj do samodzielności i podejmowania wyzwań, aby rozwijało swoje umiejętności i pewność siebie. Warto pamiętać, że trafna i wczesna diagnoza APD jest kluczowa dla wprowadzenia odpowiedniej terapii, która może zapobiec wielu problemom szkolnym i wychowawczym. Im szybciej dziecko zostanie objęte profesjonalną opieką, tym lepsze będą rezultaty. Regularne sesje terapeutyczne z logopedą, neurologopedą, psychologiem, pedagogiem czy terapeutą pedagogicznym powinny przyspieszyć proces leczenia.

Ćwiczenia zalecane przez specjalistów powinny być kontynuowane w domu i w szkole, aby zapewnić pacjentowi spójne wsparcie. Rodzice i nauczyciele powinni współpracować, dzieląc się obserwacjami i postępami dziecka. Dzięki zastosowaniu tych strategii, dzieci z APD mogą lepiej radzić sobie z wyzwaniami, jakie stawia przed nimi codzienne życie, a także osiągnąć pełny rozwój intelektualny i emocjonalny.